Muỗi “diệt” sốt rét

Ngày 19/03, các nhà khoa học thông báo đã tạo ra được giống muỗi biến đổi gen không mang mầm bệnh sốt rét. Các thử nghiệm cho thấy loại muỗi biến đổi gen này có thể nhanh chóng hòa nhập môi trường sống bên ngoài và thay thế những đồng loại mang mầm bệnh sốt rét.

Chỉ trong tương lai ngắn những con muỗi sẽ không còn mang trên mình giống bệnh sốt rét. Như thế, đường lây nhiễm chủ yếu bệnh sốt rét từ muỗi sang người sẽ không còn nữa. Phương án này rõ ràng sẽ tiết kiệm hơn rất nhiều so với những biện pháp ngăn ngừa hiện nay. 

Vấn đề gây tranh cãi là để thực hiện chiến lược này, các nhà khoa học phải thả ra môi trường hàng chục ngàn con muỗi đã biến đổi gen trong phòng thí nghiệm, một sự kiện chưa từng có tiền lệ trong lịch sử. Tuy nhiên, các nhà khoa học hi vọng rằng cách này sẽ giúp họ kiểm soát được căn bệnh sốt rét lây nhiễm trên 300 triệu người và làm tử vong 1 triệu người trên toàn thế giới mỗi năm. 

Đôi điều về muỗi

ThienNhien.Net – Muỗi là loài côn trùng phổ biến nhất thế giới, thường sinh sống ở vùng nhiệt đới – nơi có nhiệt độ thích hợp. Tuy thời gian sống ngắn ngủi từ 4 ngày tới 1 tháng, nhưng muỗi là nỗi ám ảnh lớn cho con người vì chúng là tác nhân truyền bệnh sốt rét, sốt xuất huyết, sốt vàng da, bệnh chân voi… Điều thú vị là muỗi rất ưa thích những đôi chân bốc mùi hôi và muỗi cái đặc biệt bị hấp dẫn bởi đàn ông béo có nhóm máu O. Khác với nhiều loài, tuy không có não nhưng muỗi có khả năng giao phối và sinh sản rất tốt. Mỗi một con muỗi đực sau khi giao phối xong với một con cái lại lập tức đi tìm bạn đời mới và tiếp tục giao phối. Còn muỗi cái chỉ giao phối một lần trong đời bởi chúng đã tích đủ lượng tinh trùng cho các lần sinh sản sau này, và chỉ tìm cách hút máu lấy dinh dưỡng cho các cuộc sinh nở. Thời gian từ trứng, chuyển thành ấu trùng, nhộng và đến muỗi trưởng thành chỉ mất có 10 -14 ngày, và một số trường hợp đặc biệt chỉ cần 5 ngày. Theo Tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm có 300-500 triệu người trên thế giới bị sốt rét do muỗi đốt trong đó hơn 2 triệu người tử vong; hơn 100 triệu người mắc bệnh chân voi trong đó 40 triệu người tàn tật, mất khả năng lao động.

Dùng muỗi diệt muỗi

hienNhien.Net – Một chiến lược mới để tiêu diệt muỗi Aedes Aegypty gây bệnh sốt xuất huyết đang được các nhà khoa học tiến hành bằng cách làm thay đổi ADN của loại muỗi này khiến chúng không thể sinh sản, biến muỗi đực Aedes thành kẻ thù của giống loài.

Các nhà khoa học sẽ tiến hành phát tán một số lượng lớn muỗi đã được biến đổi vào tự nhiên. Chúng vẫn có thể kết đôi, nhưng không thể sinh sản. Tất cả trứng thụ tinh đều chết trước khi phát triển đầy đủ.

Bằng việc cấy một gen gọi là OX513, chiết xuất từ san hô, vào ADN của muỗi, các nhà khoa học tin rằng họ có thể tiêu diệt tất cả hậu duệ của chúng từ khi còn là ấu trùng.

Biện pháp an toàn và hiệu quả này đã được áp dụng ở Malaysia, và muỗi biến đổi gen được chuyển tới đây bằng đường hàng không trong vài năm.

Việc tạo ra muỗi biến đổi gen đã được tiến hành từ 20 năm trước, nhưng chỉ gần đây mới nhận được sự ủng hộ của các quan chức y tế. Quỹ Bill and Melinda Gates đã đầu tư 38 triệu USD vào chương trình này.

Không như các loài muỗi khác, muỗi Aedes Aegypty là mối hiểm họa đối với con người bởi chúng tồn tại được trong khí hậu lạnh và sinh sôi nhanh trong môi trường đô thị.

Sốt xuất huyết – căn bệnh chết người (tỷ lệ tử vong lên tới 20%) mà chúng mang đến, đang tăng nhanh với hơn 100 triệu người tại 100 quốc gia đang bị ảnh hưởng mỗi năm. Và hiện nay vẫn chưa có vắcxin phòng bệnh, cách đặc trị hay giải pháp tối ưu nào để đối phó với thực trạng này.

Hiện tại, các nhà khoa học đang điều chỉnh hệ gen của muỗi Anopheles gambiae – mang ký sinh trùng sốt rét, giết ít nhất 1 triệu người mỗi năm. Họ hy vọng rằng muỗi biến đổi gen với hệ miễn dịch siêu mạnh sẽ tiêu diệt ký sinh trùng hoặc chặn đứng sự phát triển của chúng.

Bên cạnh đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đang chủ trì việc thử nghiệm muỗi biến đổi gen nhằm đảm bảo rằng nguồn gen từ bên ngoài không có đường sinh sôi. Ba trung tâm huấn luyện an toàn sinh học đã được thành lập ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latinh, nhằm phát huy tối đa hiệu quả của chương trình này. 

Đột phá biến mỡ thành xương

Các nhà khoa học Israel đã thành công trong việc nuôi cấy xương người từ tế bào gốc được lấy từ mỡ trong phòng thí nghiệm.

Đoạn xương được hình thành từ tế bào gốc trong phòng thí nghiệm

Thành công trên đã mở ra hy vọng trong điều trị cho những bệnh nhân bị gãy xương bằng cách sử dụng chính tế bào gốc của người bệnh và được nuôi cấy bên ngoài cơ thể.

Ban đầu, các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Technion tại Israel và tập đoàn Bonus BioGroup lấy các tế bào gốc trung mô – có khả năng phát triển thành mọi loại tế bào trong cơ thể, bên trong mỡ của con người.

Sau đó, các tế bào này được nuôi thành xương sống bên trong một “lò phản ứng sinh học” – cỗ máy tự động hóa được trang bị mọi điều kiện để tế bào gốc trung mô phát triển thành xương.

Kỹ thuật cấy ghép xương nhân tạo trên đã được áp dụng thành công trên cơ thể động vật. Trong đó, các nhà khoa học đã đưa một đoạn xương người nhân tạo nuôi cấy trong phòng thí nghiệm dài 25 mm vào vị trí chính giữa xương chân của loài chuột. Đáng ngạc nhiên, đoạn xương người đã tích hợp thành công với xương của chuột.

Công nghệ này sẽ là giải pháp tối ưu với các bác sĩ trong quá trình thay thế những phần xương bị gãy dập trong những vụ tai nạn cho bệnh nhân hoặc những bệnh nhân bị hở hàm ếch.

Giáo sư Avinoam Kadouri, chuyên gia tư vấn khoa học của tập đoàn Bonus BioGroup cho biết, các nhà khoa học đang tìm cách tạo ra phần sụn mềm ở chóp xương – bộ phận quan trọng để tạo ra những mảnh xương hoàn chỉnh trong phòng thí nghiệm.

Với kỹ thuật khoa học hiện nay, bệnh nhân được ghép xương từ chính các mẩu xương được lấy từ nhiều bộ phận khác trên cơ thể và đặt chúng vào những vị trí bị tổn thương để làm lành vết thương.

Hiện nay, mỗi năm tại Anh có tới 250.000 ca ghép xương trong đó phần lớn là phẫu thuật liền hàm hay thay thế những đoạn xương bị tổn thương trong quá trình phẫu thuật và loại bỏ khối u.

Công nghệ này buộc bệnh nhân phải trải qua 2 ca phẫu thuật đau đớn. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ phải lấy xương của những người hiến tặng ghép cho bệnh nhân nhưng nguy cơ đào thải là rất lớn.

Trong khi đó, công nghệ sử dụng tế bào gốc biến thành xương sẽ giảm khả năng xương mới bị đào thải.

Tiến sĩ Shai Meretzki thuộc Tập đoàn Bonus BioGroup hy vọng trong tương lai các nhà khoa học sẽ phát triển được những đoạn xương lớn hơn và dài hơn như xương hông để thay thế cho các bệnh nhân bị tổn thương.

Khắp nơi trên thế giới, nhiều nhóm chuyên gia cũng đang tiến hành nghiên cứu những kỹ thuật tái tạo xương bằng tế bào gốc. Song phần lớn các tế bào gốc này được nuôi cấy bên trong cơ thể bệnh nhân thay vì nuôi bên ngoài cơ thể để phát triển thành xương.

MINH THU

Phát hiện bộ lịch Maya cổ nhất

 -

Các nhà khoa học Mỹ công bố vừa phát hiện ra bộ lịch được soạn thảo từ thế kỷ IX của nền văn hóa Maya có niên đại từ năm 2.000 trước Công nguyên đến năm 1.546 sau Công Nguyên.

Đây được xem là di sản cổ nhất từ trước đến nay, đồng thời đặt dấu chấm hết cho những tin đồn rằng người Maya dự báo ngày 21/12/2012 sẽ là ngày tận thế của thế giới.

Bộ lịch Maya nói trên được vẽ trên nhiều bức tường của một ngôi nhà cổ tại thành phố Xultun nằm trong khu rừng Peten, miền Bắc Goatêmala, gồm Lịch nghi lễ 260 ngày, Lịch Mặt trời 365 ngày, Lịch sao Kim 584 ngày và Lịch sao Hỏa 780 ngày. Theo các nhà khảo cổ, bộ lịch này có niên đại cao hơn so với bộ mã Maya viết trên vỏ cây được phát hiện trước đấy và rất cỏ thế ngôi nhà chứa đựng di sản này là tài sản của một "công chứng viên" thời đó.

Hiện nay nhóm các nhà khoa học Mỹ và Goatêmala mới chỉ khai quật được 1% khu khảo cổ Pêtên. Họ hy vọng sẽ tìm ra nhiều bí mật quan trọng hơn của nền văn hóa từng phát triển rực rỡ này tại vùng lãnh thổ bao gồm 4 bang miền Nam Mêhicô, Goatêmala, Bêlixê, Ônđurát và En Xanvađo hiện nay.

Văn hóa Maya đã để lại cho nhân loại nhiều di sản giá trị về khoa học, thiên văn, văn hóa, đặc biệt là nền văn học trước khi thực dân Tây Ban Nha sang chiếm đóng khu vực này, với 44 ngôn ngữ còn tồn tại đến ngày nay cùng các tác phẩm tiêu biểu như Rabinal Achí, Popol Vuh, và bộ sách Chilam Balam.

TTXVN/Tin tức